X
تبلیغات
برنامه ریزی شهری : urban planning - نمونه از پایان نامه رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری

دانشگاه تربیت معلم تهران

دانشکده جغرافیا

 

عنوان پایان نامه :

سنجش کیفیت محیط شهری در منطقه شش تهران

 

طرح مدیریتی برای شهرداری تهران

( مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران)

 

 

 

 

 

دانشجو:

هیوا اژنگ

 

        مقدمه:

    در دهه­های اخیر موضوع کیفیت محیط شهری به یک بحث تخصصی و عمومی در جامعه تبدیل شده است و توجه مردم از اهداف مادی، به ماهیت زندگی در مجموعه­های ناکارآمد شهری معطوف شده است. آنچه در این میان واضح است این است که تمام مشکلات شهری یک مولفه کیفیت محیطی دارند، به عبارت دیگر بسیاری از مشکلات محیطی به سرعت به مشکلات شهری تبدیل خواهند شد. به همین دلیل در سالهای اخیر توجه به ابعاد پایداری محیطی و کیفیت زندگی و اجتماعات سالم، باعث  توجه بیشتر به ابعاد کیفیتی در محیط­های شهری و سکونتی شده است.

پژوهش حاضر با هدف سنجش کیفیت محیط شهری در منطقه شش تهران نگاشته شده است و بر آن است که با توصیف و تبیین مفهوم کیفیت، ضمن شناسایی مولفه­های موثر بر بهبود کیفیت محیط شهری در منطقه مزبور، شاخصهای تاثیر گذار و چگونگی ارتباط این شاخصها را در محیط شهری منطقه مورد مطالعه بررسی نماید تا در نهایت بتواند با ارائه پیشنهاداتی زمینه مناسبی جهت ارتقای کیفیت محیط شهری در محدوده مورد مطالعه فراهم آورد. مدل نظری ارائه شده در این زمینه بر اساس چارچوب دیدگاه تحقیقات تجربی و با توجه به میزان رضایتمندی از محیط و آزردگی خاطر بنا نهاده شده است. بر اساس این مدل، به منظور ساختاربندی و ایجاد درخت ارزش کیفیت محیط در محدوده مورد مطالعه از روش کل به جزء (بالا به پایین) استفاده شده است که متشکل از شاخصها و زیر شاخص­هایی در پنج سطح است. بر مبنای زیر شاخص­های سطح آخر، سوالاتی در قالب پرسشنامه تدوین شد و کیفیت محیط شهری توسط ساکنین مورد ارزیابی قرار گرفت اطلاعات استخراج شده از پرسشنامه با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی رگرسیون چند متغیره تجزیه و تحلیل شد. بر اساس نتایج بدست آمده از تحلیل، وضعیت کیفیت محیط شهری منطقه از نگاه شهروندان در حد متوسط با میانه 3 (با توجه به میانه نظری 3) است. اما میزان رضایتمندی ساکنان از کیفیت محیط شهری از سوی مخاطبان با ویژگی­های فردی خانوارها (همچون سن، وضعیت اجتماعی-اقتصادی و مدت اقامت) تغییر می کند.

اهمیت و ضرورت پژوهش:

تهران به عنوان پایتخت ایران در سده اخیر تحت تاثیر تحولات شهرنشینی و شهرسازی گوناگونی قرار گرفته است که هر کدام به نوبه خود در مقاطع زمانی مختلف کیفیت محیط شهری را دستخوش تغییر کرده­اند. در این میان منطقه شش شهرداری تهران، از سویی به دلیل استقرار در مرکزیت شهر تهران و از سویی دیگر به لحاظ موقعیت و همجواری با مرکز ثقل قدیمی شهر؛ یعنی محدوده بازار، میدان ارگ و توپخانه، و همچنین تحت تاثیر توسعه شهری تهران در دهه­های اخیر، به تدریج عرصه تحولات کالبدی، فضایی و سیاسی تاثیر گذار در سطح ملی و حتی بین المللی گردیده است. بر این اساس و در شرایط کنونی از نظر فعالیت و عملکرد، بخش عمده­ای از منطقه به عنوان استخوانبندی شهر تهران و مرکز ثقل جدید حکومتی– اداری و تجاری(C.B.D) ایفای نقش می­نماید. همچنین منطقه شش عمدتا تحت تاثیر صرفه های بیرونی بوجود آمده (چه قبل و چه بعد از انقلاب)، شاهد غلبه تدریجی مراکز فعالیت و کار، بر بافت­های سکونتی، و همچنین فشردگی کالبدی شدید در بخش جنوبی منطقه شده است، که همین امر تا اندازه زیادی سبب نادیده گرفتن محیط های سکونتی و کیفیت محیط شهری در کل شده است. از طرفی منطقه شش شهرداری تهران، به علت قرار گیری در مرکز شهر تهران، مهمترین گرهگاههای شهری را از نظر کمیت و کیفیت در خود جا داده است. به طوریکه خیابان ولیعصر و خیابان آزادی– انقلاب که بدنه اصلی پوسته کالبدی تهران را به دور خود پیچیده­اند و استخوانبندی شبکه راهها را در کل شهر تهران تشکیل می­دهند، به ترتیب (تقریبا) مرز شرقی و مرز جنوبی منطقه را تشکیل می دهند. مشخص است که با توجه به آلودگی ناشی از عبور و مرور وسایل نقلیه و سر و صدای ناشی از آنها، منطقه شش به یکی از آلوده­ترین مناطق تهران تبدیل شده است و همین امر باعث شده است که بهداشت و سلامت محیطی در سطح منطقه در شرایط نامناسبی قرار گیرد. همچنین، تمرکز عمده کاربری­های غیر مسکونی در نیمه شرقی منطقه و تهدیدات موجود در خصوص استقرار کاربری­های فرا منطقه­ای، باعث شده است که منطقه با کمبود نسبی خدمات محله­ای مواجه شود. اما نکته قابل توجه در این زمینه این است که اندازه­گیری میزان رضایت از سکونتگاه پیچیده است و تحت تاثیر عوامل گوناگونی قرار  می­گیرد. با بررسی و مرور ادبیات مربوط به میزان رضایت از محیط سکونتی مشخص شده است که درک میزان رضایت از سوی هر شخص و در شرایط مختلف شخصی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و فیزیکی متفاوت می­باشد و اضافه کردن ویژگی­های شخصی به تجزیه و تحلیل­ها، قدرت پیش بینی را بالا می­برد. از جمله خصوصیات موثر بر رضایت می­توان به عوامل جمعیتی، شخصیتی، ارزشها، انتظارات و مقایسه با سایر سکونتگاهها اشاره کرد. طرح جامع شهر تهران (1385) بهبود و ارتقاء کیفیت محیط شهری، تسهیل زندگی شهری و ارتقاء کیفیت زندگی را از اهداف اصلی خود ذکر کرده است. در این میان شهرداریها زمانی در رسیدن به اهداف خود موفق خواهند شد که شهروندان از عملکرد آنها رضایت داشته باشند. رضایت شهروندان موجب خواهد شد که آنها در انجام امور و مسولیت­ها حضور فعال داشته باشند و مشارکت شهروندی به عنوان محور اصلی تصمیم­گیری مد نظر قرار گیرد. یکی از ابزارهای رسیدن به این اهداف، ارزیابی محیط­های شهری بر مبنای نظرات ساکنین خود آن منطقه است. در واقع ارزیابی ساکنان از محیط­های سکونتی­شان می تواند به عنوان یکی از  مهم ترین معیارهای سنجش دستیابی به اهداف و ارزیابی میزان موفقیت هر طرح شهری مطرح شود. شناسایی عوامل موثر بر میزان رضایت و آزردگی خاطر ساکنین می­تواند در جهت تحلیل وضع موجود، تصمیمات آتی به منظور ارتقاء سطح کیفی محدوده­های سکونتی افراد و جلوگیری از تکرار نواقص در سایر مکان­ها موثر واقع شود. این پژوهش در نظر دارد با هدف سنجش کیفیت محیط شهری در منطقه شش تهران از نگاه شهروندان، رضایت و آزردگی خاطر ساکنین از محیط شهری­شان را مورد بررسی قرار دهد تا در نهایت بتواند با شناسایی نقاط قوت و ضعف منطقه، زمینه مناسبی جهت تصمیم­گیری مدیران شهری منطقه و ارائه خدمات بهتر به شهروندان فراهم کند. همچنین نتایج بدست آمده از چرایی متفاوت بودن کیفیت محیط شهری از دیدگاه ساکنان میتواند زمینه ای برای تحقیقات بعدی و واکاوی علل آن باشد.

پرسش­هایی که دراین رابطه مطرح می شوند عبارت اند از :

1 . از دیدگاه ساکنین منطقه شش وضعیت عمومی کیفیت محیط و رضایتمندی از شرایط موجود در چه سطحی قرار دارد؟

2. آیا بین بهداشت محیطی و کیفیت محیط شهری رابطه معنا داری وجود دارد؟

3 . آیا بین میزان دسترسی به خدمات و کیفیت محیط شهری رابطه معنا داری وجود دارد؟

4 .مولفه های موثر بر فرایند ارزیابی کیفیت محیط شهری و رضایتمندی ساکنین منطقه شش کدامند؟

5 . آیا میزان رضایتمندی ساکنان از کیفیت محیط شهری از سوی مخاطبان با ویژگی های فردی خانوارها         (همچون سن، وضعیت اجتماعی – اقتصادی و مدت اقامت) تغییر می کند؟

6 . در صورت تاثیر ویژگی های فردی بر میزان رضایتمندی، این تفاوتها در چه سطحی قرار دارد؟

 

منطقه مورد مطالعه، جامعه آماری و روش مورد استفاده:

    منطقه مورد مطالعه در این پژوهش منطقه  شش شهرداری تهران است که  با جمعیت 231024 نفر و وسعت 2144 هکتار از سمت شمال به بزرگراه همت، از سمت جنوب به محور انقلاب – آزادی، در مرز شرقی توسط بزرگراه مدرس و از سمت غرب به بزرگراه شهید چمران محدود شده است . این منطقه در شرایط کنونی مطابق با مرزهای مصوب و رسمی به شش ناحیه و نوزده  محله تفکیک و مرز بندی شده است. 


نقشه1: جایگاه منطقه 6 در تهران و تفکیک نواحی شش گانه آن

  برای سنجش کیفیت محیط در منطقه مزبور،  همانطور که گفتیم از پرسشنامه استفاده شد که حجم نمونه مورد نیاز بنابر فرمول کوکران به شرح زیر بدست آمد:

 

 همچنین بر اساس سهم درصدی نواحی از جمعیت منطقه پرسشنامه ها در میان آنها توزیع شد:

جدول1 : سهم درصدی نواحی از توزیع پرسشنامه ها

پرسشنامه سنجش کیفیت محیط شهری از دو قسمت تشکیل شده است. قسمت اول شامل سوالات شخصی و خانوار مخاطب، با هدف بررسی تاثیر این متغیرها بر برداشت ساکنان از کیفیت محیط شهری می­شود. قسمت دوم به سوالات سنجش میزان کیفیت محیط شهری و سکونتی در منطقه مربوط می­شود. در این پرسشنامه، داده­ها با استفاده از طیف 5 گزینه­ای لیکرت ارزش­گذاری شده­اند. همانطور که گفته شد برای تجزیه و تحلیل داده­ها از روش­های آماری همچون آزمون t  تک نمونه ای، تحلیل واریانس یک طرفه، آزمون L.S.D و Scheffe و روش تحلیل سلسله مراتبی رگرسیون چند متغیره[1] استفاده شده است.

     در این مطالعه جامعه آماری از 249نفر مرد،  معادل 65 درصد از افراد مورد مطالعه و 134 نفر زن، معادل 35 درصد از پاسخگويان تشکیل شده است. گروه سني 30-18 سال، با تعداد 320 نفر معادل 1/60 درصد بيشترين فراواني و گروه سني 60 به بالا با تعداد 16 نفر معادل 2/4درصد كمترين فراواني را به خود اختصاص داده است. 171 نفر معادل 6/44 درصد پاسخگويان، دارای شغل آزاد، 129 نفر معادل7/33 درصد پاسخگويان كارمند، 5 نفر معادل 3/1 درصد پاسخگويان مشاغل عالي، 30 نفر معادل 8/7 درصد پاسخگويان بازنشسته ، 13نفر معادل 4/3 خانه دار و 35 نفر معادل 1/9 درصد از افراد پاسخگو را بيكار  به خود اختصاص داده اند. از مجموع افراد پرسش شونده 146 نفر معادل 1/38 درصد پاسخگويان كمتر از دو سال، 85 نفر معادل2/22درصد پاسخگويان بين دو تا پنج سال، 144 نفر معادل 6/37 درصد پاسخگويان بيشتر از پنج سال سابقه سكونت در محله را دارند.

 

نتایج بدست آمده از تجزیه و تحلیل داده ها:

برای سنجش کیفیت محیط شهری منطقه شش ابتدا یک مدل نظری در نظر گرفته شد و بر اساس این مدل، سوالات پرسشنامه طراحی شد و در اختیار ساکنین منطقه قرار گرفت. درنهایت پاسخ شهروندان منطقه مبنای ارزیابی از وضعیت موجود منطقه قرار گرفت. این مدل که در شش سطح طراحی شده، به شرح زیر است:

 


کیفیت محیط شهری منطقه 6 تهران

محیط شهری منطقه 6

 

 

ویژگیهای کالبدی

ویژگیهای محتوایی(اجتماعی-محیطی)

ویژگیهای کارکردی (خدمات)

                                                                                                          

 


روند زندگی

امنیت و روابط اجتماعی

بهداشت محیطی

خدمات بهداشتی

خدمات تجاری

خدمات تفریحی

خدمات رفاه اجتماعی

دسترسی و حمل و نقل

فضاهای سبز و عمومی

فضاهاو بناها بناها

                                             

                                                                                                  

-ریزدانگی بناها

- اندازه ساختمانها

-تراکم ساختمان

- زیبایی شناسی بناها

- مسیرهای حمل و نقل اصلی

دسترسی به محل کار

- دسترسی به پارکینگ

- دسترسی به خدمات اساسی

- پارکها و بوستانها

- مراکز محله

- مراکز گردهمایی

- مراکز خرید

-امکانات آموزشی

- مراکز اجتماعی

- خدمات مراقبت اجتماعی

- خدمات اوقات فراغت

- خدمات و امکانات ورزشی

-مراکز خرید

-خرید مایحتاج روزانه

-مغازه ها

 

- بیمارستانها

- تسهیلات بهداشتی

- مراکز تخصصی پزشکی

- بوی ناشی از زباله و فضولات

- آلودگی ناشی ازکارخانجات صنعتی و مواد شیمیایی

- تمیزی/کثیفی محله

 

-ارتباط با همسایگان

- سرزندگی محله

- جذابیت محله

- امنیت محله

-  آرامش در برابر آزردگی خاطر

محیط سکونتی منطقه 6

اندازه و تسهیلات مسکن

هزینه های واحد مسکونی

شرایط درونی مسکن

شرایط بیرونی مسکن

-اندازه اتاقها

-نوع واحد مکونی

- سن مسکن

-شرایط اقلیم خانگی(نرگیری اتاقها)

- اجاره بها/رهن

- آب و برق و گاز و...

- هزینه نگهداری و تعمیر

- سرو صدای همسایگان

- بوهای نامطبوع

- آلودگی هوا

-روشنایی و نور

-چشم انداز بیرونی

-باغ

 

 

 

 

 

 


                                                                                                                                             


يافته‌هاي تحليلي تحقيق بر اساس ارزیابی کیفیت

    برای ارزیابی رضایت از ویژگی­های مورد بررسی از آزمون t یک­طرفه استفاده کرده­ایم. به این ترتیب که اگر فرض کنیم X یک متغیر تصادفی بیانگر ویژگی مورد بررسی باشد، داشتن رضایت را می­توان معادل گزاره (m>a) که در آن m مجموع X است، دانست. از این نظر انجام آزمون فرضهای

اگر منجر به رد فرض H0  شود، می توان داشتن رضایت را نتیجه گرفت. در زیر نتایج این آزمون به طور جداگانه  برای هر یک از شاخصها نشان داده می شود.

1 . محیط شهری

    همانطور که مشخص است، کیفیت محیط شهری در سطح سوم مدل، از سه شاخص تشکیل شده است که عبارت­اند از: ویژگی های کالبدی، ویژگی های کارکردی و ویژگی های محتوایی. در زیر یافته­های تحلیلی تحقیق به طور جداگانه برای هر کدام از آنها توصیف  می شود.

2.1   وي‍ژگيهاي كالبدي

    براي سنجش ارزيابي كيفيت از آزمونt  تك نمونه­اي استفاده كرده­ايم؛ نتايج اين آزمون براي كيفيت ويژگيهاي فضايي و شاخصه­هاي آن نشان مي­دهد كه تنها رضايت از كيفيت سازمان دسترسي و حمل­ونقل رابطه معني­داري وجود ندارد. در مقابل، رضايت از كيفيت دو شاخص ديگر( فضاها و بناها،  فضاهاي عمومي و سبز) رابطه معني­داري وجود دارد.

 

 

 

 

جدول(2) نتایج آزمون t تک نمونه ای برای شاخصهای مربوط به ویژگی های فضایی-کالبدی

 

شاخصها

آماره

 

نتيجه آزمون

ميانگين

آماره T

معني داري

كيفيت فضاها و بناها

51/3

27/68

000/0

رد H0

سازمان دسترسي

34/2

49/41-

340/0

قبول H0

فضاهاي عمومي

82/2

09/62

000/0

ردH0

كيفيت كالبدي

03/3

90/54

000/0

رد‌H0

 

3.1  وي‍‍‍‍‍‍ژگيهاي کارکردی

    نتايج اين آزمون براي كيفيت کارکردی و شاخصه­هاي آن نشان مي­دهد كه رضايت از كيفيت خدمات تفريحي رابطه معني­داري وجود ندارد. در مقابل، رضايت از كيفيت دو شاخصه ديگر( خدمات رفاهي- اجتماعي، ‌خدمات تجاري) رابطه معني­داري وجود دارد.

              جدول(3)نتایج آزمون t تک نمونه­ای برای شاخصهای مربوط به ویژگی­های کارکردی

 

شاخصها

آماره

 

نتيجه آزمون

ميانگين

آماره T

معني داري

كيفيت خدمات رفاه اجتماعي

60/3

03/66

000/0

رد H0

كيفيت خدمات تفريحي

67/2

84/47-

145/0

قبولH0

تجاري                                                                                                                                                                                 كيفيت خدمات

65/3

42/80

000/0

ردH0

كيفيت خدمات بهداشتي

70/2

62/50-

000/0

ردH0

كيفيت عملكردي-ساختاري

33/2

40/38

000/0

ردH0

 

 

4.1   ويژگيهاي محتوايي

    نتايج اين آزمون براي كيفيت محتوایی و شاخصه­هاي آن نشان مي­دهد كه تنها رضايت از كيفيت روند زندگي رابطه معني­داري وجود ندارد. در مقابل، رضايت از كيفيت دو شاخصه ديگر( بهداشت محيطي، امنيت و روابط اجتماعي) رابطه معني­داري وجود دارد.

            جدول(4): نتایج آزمون t تک نمونه­ای برای شاخصهای مربوط به ویژگی­های محتوایی

 

شاخصها

آماره

 

نتيجه آزمون

ميانگين

آماره T

معني داري

كيفيت بهداشت محيطي

37/3

29/67

000/0

رد H0

كيفيت امنيت و روابط اجتماعي

64/3

75/64

000/0

ردH0

كيفيت روند زندگي

86/2

65/48-

325/0

قبولH0

كيفيت محتوايي

22/3

81/61

000/0

ردH0

 

2 . مجموع محيط شهري

    نتايج اين آزمون براي كيفيت محيط شهري و شاخصه­هاي آن نشان مي­دهد كه به طور کلی رضایت از کیفیت هر سه شاخص (کالبدی ، کارکردی و محتوایی) رابطه معنا داری وجود دارد.

 

 

 

                    جدول(5)نتایج آزمون t تک نمونه­ای برای شاخصهای مربوط به محیط شهری

 

شاخصها

آماره

 

نتيجه آزمون

ميانگين

آماره T

معني داري

كيفيت كالبدي

03/3

90/54

000/0

ردH0

كيفيت کارکردی

33/2

40/38

000/0

ردH0

كيفيت محتوايي

22/3

81/61

000/0

ردH0

محيط شهري

91/2

66/52

000/0

ردH0

 

3 . محيط سكونتي

    نتايج اين آزمون براي كيفيت محيط سكونتي  و شاخصه­هاي آن نشان مي­دهد كه تنها رضايت از كيفيت هزينه واحدهاي مسكوني رابطه معني­داري وجود ندارد. در مقابل، رضايت از كيفيت سه شاخصه ديگر(اندازه و تسهيلات مسكن، شرايط دروني و بيروني مسكن) رابطه معني­داري وجود دارد.

             جدول(6) نتایج آزمون t تک نمونه­ای برای شاخص های مربوط به کیفیت محیط سکونتی

 

شاخصها

آماره

 

نتيجه آزمون

ميانگين

آماره T

معني داري

اندازه و تسهيلات مسكن

25/3

26/57

000/0

رد H0

هزينه واحد مسكوني

12/2

24/38-

325/0

قبولH0

شرايط دروني مسكن

60/2

28/66

000/0

ردH0

شرايط بيروني مسكن

46/2

51/36

000/0

ردH0

محيط سكونتي

01/3

97/52

000/0

ردH0

 

یکی دیگر از اهداف این پژوهش بررسی رابطه میان وضعیت  اجتماعی – اقتصادی، سن و مدت اقامت در محل افراد و برداشت آنها از کیفیت محیط شهری است که در زیر هر کدام از آنها به طور جداگانه مورد بررسی قرار می گیرند.

به نظر می‌رسد که بين سن خانوارها و برداشت آنها از كيفيت محيط شهري رابطه معناداری وجود دارد.

جدول(7) نتایج آنالیز واریانس برای برآورد سطح معنی داری سن افراد و برداشت آنها از کیفیت محیط

 

مجموع مجذورات

درجه ازادي

ميانگين مجذورات

F

معني داري

واريانس بين گروهي

واريانس درون گروهي

كل

520/62

160/321

679/383

2

338

340

260/31

950/0

899/32

000/0

 

    نتايج حاصل از آزمون تحليل واريانس يکطرفه نشان می‌دهد که بين سن افراد با برداشت آنها از كيفيت محيط شهري به لحاظ آماري تفاوت وجود دارد. به نحوي که مقدار آزمون F برابر با 899/32 و سطح معناداري برآوردشده قابل قبول است (000/0sig=) و می‌توان گفت که فرضيه فوق تأييد می‌شود. حال که آزمون F معنادار است، جهت مقايسه وضعيت سني پاسخگويان با برداشت آنها از كيفيت محيط شهري از آزمون‌هاي شفه (scheffe) و L.S.D استفاده می‌کنيم.

 

جدول (8)ميزان كيفيت محيط شهري  بر حسب وضعيت سني پاسخگويان

وضعيت سني

تعداد

ميانگين

انحراف معيار

30-18

205

29/3

01/1

60-31

124

40/2

89/0

60 به بالا

12

83/2

02/1

جمع كل

341

95/2

06/1

 

نتايج حاصل از آزمون‌هاي Scheffe و L.S.D نشان می‌دهد افرادي که افراد 30-18 سال سن  با ميانگين 29/3 برداشت بهتري  نسبت به ساير گروه‌هاي سني در رابطه با كيفيت محيط شهري بيان مي دارند. و  گروه سني 60-31 ساله ها ميزان رضايت كمتري در رابطه با كيفيت محيط شهري  نسبت به ساير گروه هاي سني بيان مي­دارند.

به نظر می‌رسد که بين وضعيت اجتماعي- اقتصادي  خانوراها  و برداشت آنها از كيفيت محيط شهري رابطه معناداری وجود دارد.

جدول(9) نتایج آنالیز واریانس برای برآورد سطح معنی داری وضعیت اجتماعی-اقتصادی افراد و برداشت آنها از کیفیت محیط

 

مجموع مجذورات

درجه ازادي

ميانگين مجذورات

F

معني داري

واريانس بين گروهي

واريانس درون گروهي

كل

31/93

664/283

983/376

2

321

323

660/46

884/0

80/52

000/0

 

    نتايج حاصل از آزمون تحليل واريانس يکطرفه نشان می‌دهد که بين وضعيت اجتماعي- اقتصادي  خانوراها  با برداشت آنها از كيفيت محيط شهري به لحاظ آماري تفاوت وجود دارد. به نحوي که مقدار آزمون F برابر با 660/46 و سطح معناداري برآوردشده قابل قبول است (000/0sig=) و می‌توان گفت که فرضيه فوق تأييد می‌شود. حال که آزمون F معنادار است، جهت مقايسه وضعيت اجتماعي- اقتصادي  پاسخگويان با برداشت آنها از كيفيت محيط شهري از آزمون‌هاي شفه (scheffe) و L.S.D استفاده می‌کنيم.

جدول (10)ميزان كيفيت محيط شهري  بر حسب وضعيت اجتماعي- اقتصادي پاسخگويان

وضعيت اجتماعي- اقتصادي

تعداد

ميانگين

انحراف معيار

پايين

138

55/3

18/1

متوسط

114

52/2

66/0

بالا

72

39/2

75/0

جمع كل

341

95/2

06/1

 

    نتايج حاصل از آزمون‌هاي Scheffe و L.S.D نشان می‌دهد كه خانوارهاي با وضعيت اجتماعي- اقتصادي پايين با ميانگين 55/3 برداشت بهتري نسبت به ساير خانوارها در رابطه با كيفيت محيط شهري بيان مي دارند. و  خانوارهاي با وضعيت اجتماعي- اقتصادي بالا ميزان رضايت كمتري در رابطه با كيفيت محيط شهري  نسبت به ساير خانوارها بيان مي دارند.

 

به نظر می‌رسد که بين مدت اقامت در محله و برداشت آنها از كيفيت محيط شهري رابطه معناداری وجود دارد.

جدول(11) نتایج آنالیز واریانس برای برآورد سطح معنی داری مدت اقامت  در محل افراد و برداشت آنها از کیفیت محیط

 

مجموع مجذورات

درجه ازادي

ميانگين مجذورات

F

معني داري

واريانس بين گروهي

واريانس درون گروهي

كل

86/63

553/289

186/376

2

330

332

31/43

877/0

36/49

000/0

 

    نتايج حاصل از آزمون تحليل واريانس يکطرفه نشان می‌دهد که بين مدت اقامت در محله  با برداشت آنها از كيفيت محيط شهري به لحاظ آماري تفاوت وجود دارد. به نحوي که مقدار آزمون F برابر با 36/49 و سطح معناداري برآوردشده قابل قبول است (000/0sig=) و می‌توان گفت که فرضيه فوق تأييد می‌شود. حال که آزمون F معنادار است، جهت مقايسه وضعيت اقامت در محله پاسخگويان با برداشت آنها از كيفيت محيط شهري از آزمون‌هاي شفه (scheffe) و L.S.D استفاده می‌کنيم.

جدول (12)ميزان كيفيت محيط شهري  بر حسب مدت اقامت در محله پاسخگويان

مدت اقامت در محله

تعداد

ميانگين

انحراف معيار

كمتر از دوسال

137

54/3

09/1

بين دو تا پنج سال

73

91/2

754/0

بيشتر از پنج سال

123

78/2

834/0

جمع كل

333

97/2

06/1

 

    نتايج حاصل از آزمون‌هاي Scheffe و L.S.D نشان می‌دهد كه افراد با مدت اقامت كمتر از دو سال در محله با ميانگين 54/3 برداشت بهتري نسبت به ساير افراد در رابطه با كيفيت محيط شهري بيان مي­دارند و افراد با مدت اقامت بيشتر از پنج سال در  محله،  ميزان رضايت كمتري در رابطه با كيفيت محيط شهري  نسبت به ساير افراد  بيان مي­دارند.

به نظر می‌رسد که بين مدت اقامت در واحد مسكوني  و برداشت آنها از كيفيت محيط شهري رابطه معناداری وجود دارد.

جدول(13) نتایج آنالیز واریانس برای برآورد سطح معنی داری مدت اقامت در واحد مسکونی افراد و برداشت آنها از کیفیت محیط

 

مجموع مجذورات

درجه ازادي

ميانگين مجذورات

F

معني داري

واريانس بين گروهي

واريانس درون گروهي

كل

12/113

97/262

10/376

2

319

321

56/56

824/0

61/68

000/0

 

نتايج حاصل از آزمون تحليل واريانس يکطرفه نشان می‌دهد که بين مدت اقامت در واحد مسكوني  با برداشت آنها از كيفيت محيط شهري به لحاظ آماري تفاوت وجود دارد. به نحوي که مقدار آزمون F برابر با 61/68 و سطح معناداري برآوردشده قابل قبول است (000/0sig=) و می‌توان گفت که فرضيه فوق تأييد می‌شود. حال که آزمون F معنادار است، جهت مقايسه وضعيت اقامت در واحد مسكوني پاسخگويان با برداشت آنها از كيفيت محيط شهري، از آزمون‌هاي شفه (scheffe) و L.S.D استفاده می‌کنيم.

 

 

جدول (5-17)ميزان كيفيت محيط شهري  بر حسب مدت اقامت در واحد مسكوني پاسخگويان

مدت اقامت در واحد مسكوني

تعداد

ميانگين

انحراف معيار

كمتر از دوسال

146

53/3

06/1

بين دو تا پنج سال

48

95/2

67/0

بيشتر از پنج سال

128

94/2

77/0

جمع كل

322

93/2

08/1

 

    نتايج حاصل از آزمون‌هاي Scheffe و L.S.D نشان می‌دهد كه افراد با مدت اقامت كمتر از دو سال در واحد مسكوني با ميانگين 53/3 برداشت بهتري نسبت به ساير افراد در رابطه با كيفيت محيط شهري بيان مي­دارند. و افراد با مدت اقامت بيشتر از پنج سال در واحد مسكوني ميزان رضايت كمتري در رابطه با كيفيت محيط شهري  نسبت به ساير افراد  بيان مي­دارند.

نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات:

درمجموع ساکنین منطقه منطقه شش کیفیت محیط شهری و سکونتی خود را در حد مطلوب ( با میانه 3) برآورد کرده اند. ( 1<3<5) با توجه به اینکه از طیف 5 گزینه ای لیکرت برای ارزیابی استفاده کردیم.

بر اساس نتایج این آزمون، در سطح ویژگی­های کالبدی، تنها رضایت از کیفیت سازمان دسترسی و حمل و نقل رابطه معناداری وجود ندارد (معناداری 340/0). در سطح ویژگی­های کارکردی، تنها رضایت از خدمات تفریحی در سطح معناداری وجود ندارد(معنی­داری 145/0) و در سطح ویژگی­های محتوایی، رضایت از کیفیت زندگی در سطح معناداری وجود ندارد.(معنی­داری 325/0). همچنین در سطح ویژگی­های مربوط به محیط سکونتی، تنها رضایت از هزینه واحد مسکونی در در سطح معناداری وجود ندارد(معنی داری 325/0).

    علیرغم وجود این تفاوت­ها در سطح معناداری ویژگی­های مختلف، در مجموع رضایت از کیفیت محیط شهری (شامل هر سه شاخص آن: کالبدی، کارکردی و محتوایی) و محیط سکونتی رابطه معناداری وجود دارد.

   3 . همانطور که گفتیم مدل نظری ارائه شده بر مبنای میزان رضایت و آزردگی خاطر ساکنین بنا نهاده شده است و جزئیات این گونه مدلها به این شرح است که در این مسائل، تعداد زیادی از    گزینه­ها مورد تجزیه و تحلیل قرار می­گیرند و در پایان در مورد آنها یک اولویت­بندی انجام می شود. در نهایت از تمام تجزیه و تحلیل­های انجام شده بر روی شاخصهای مختلف، نتیجه بدست آمده بدین شرح است که؛ پایین ترین رضایت ساکنین منطقه شش از سازمان دسترسی و حمل و نقل(مسیرهای حمل و نقل اصلی، دسترسی به محل کار، دسترسی به خدمات اساسی، دسترسی به پارکینگ)، خدمات تفریحی(خدمات اوقات فراغت، خدمات و امکانات ورزشی)، روند زندگی( آرامش در برابر آزردگی خاطر) و هزینه واحد مسکونی(اجاره بها، هزینه آب و برق و .. و هزینه نگهداری و تعمیر) است و بالاترین رضایت آنها از کیفیت فضاها و بناها (تراکم بناها، زیبایی شناسی بناها، اندازه بناها)، خدمات تجاری(مراکز خرید، مغازه ها)، امنیت و روابط اجتماعی (امنیت محله، سرزندگی محله و ارتباط با همسایگان) و اندازه و تسهیلات مسکن( اندازه اتاقها، سن واحد مسکونی و شرایط اقلیم خانگی) است.

 

جدول (14) بالاترین و پایین ترین رضایت ساکنین از شاخصهای مورد بررسی

پایین ترین رضایت از:

بالاترین رضایت از:

سازمان دسترسی و حمل و نقل ( مسیرهای حمل و نقل اصلی، دسترسی به محل کار، دسترسی به خدمات اساسی، دسترسی به پارکینگ)

کیفیت فضاها و بناها ( تراکم بتاها، زیبایی شناسی بناها، اندازه بناها)

خدمات تفریحی (خدمات اوقات فراغت، خدمات و امکانات ورزشی)

خدمات تجاری ( مراکز خرید، مغازه ها)

روند زندگی( آرامش در برابر آزردگی خاطر)

امنیت و روابط اجتماعی( امنیت محله، سرزندگی محله و ارتباط با همسایگان)

هزینه واحد مسکونی ( اجاره بها، هزینه آب و برق و هزینه نگهداری و تعمیرات)

اندازه و تسهیلات مسکن ( اندازه اتاقها، سن واحد مسکونی و شرایط اقلیم خانگی)

 

همچنین جدول زیر میزان رضایت را بر اساس سن، وضعیت اجتماعی- اقتصادی و مدت اقامت نشان می دهد:

جدول (15) گروههای راضی و ناراضی بر حسب شاخصهای مورد بررسی

راضی

ناراضی

افراد موجود در گروه سنی 18 تا 30 سال

افراد موجود در گروه سنی 31 تا 60 سال

افراد با وضعیت اجتماعی – اقتصادی پایین تر

افراد با وضعیت اجتماعی – اقتصادی بالاتر

افراد با مدت اقامت کمتر از دو سال در واحد مسکونی

افراد با مدت اقامت بیشتر از دو سال در واحد مسکونی

افراد با مدت اقامت کمتر از دو سال در محله

افراد با مدت اقامت بیشتر از دو سال در محله

 

پیشنهادات:

    همانطور که مشخص شد در منطقه شش تهران پایین ترین رضایت از سازمان دسترسی و حمل و نقل، خدمات تفریحی، روند زندگی و هزینه­های واحد مسکونی است. بنابراین در زیر مهمترین راهکارها در زمینه افزایش کیفیت موارد ذکر شده به ترتیب ذکر می­شود.

راهکارهای بهبود وضعیت دسترسی و حمل و نقل

-        ساماندهی وضعیت ترافیک منطقه بویژه در جنوب و شرق منطقه از طریق افزایش آگاهانه طرحهای محدوده طرح ترافیک؛

-        ایجاد پارکینگ های طبقاتی بویژه در مرز جنوبی منطقه حول محور آزادی –انقلاب؛

-        افزایش ظرفیت پارکینگ های ساختمانی از طریق تغیر کاربری های بلا استفاده تجاری؛

-        کاهش بار فعالیتی میادین انقلاب و ولیعصر از طریق انتقال برخی از کاربری های فرامنطقه ای به نواحی دیگر؛

-        تقویت سیستم حمل و نقل عمومی (مانند B.R.T) با سرویس دهی در سطح منطقه به خصوص در نواحی شمالی مانند یوسف آباد؛

-        توجه به تاثیر طرح های محدوده طرح ترافیک  بر ایجاد ترافیک در سایر مناطق  و تبدیل خود محلات به پارکینگ (مانند تبدیل محله بهجت آباد به محلی برای گریز وسایل نقلیه سایر مناطق از محدوده طرح ترافیک)؛

-        پالایش کیفی و فضایی و عملکردی منطقه در بخشهایی که تمرکز کاربری های فرا منطقه ای زیاد است.

راهکارهای بهبود و افزایش خدمات تفریحی و گذران اوقات فراغت

-        تجهیز فضاهای عمومی و سبز منطقه به انواع تجهیزات ورزشی و تفریحی؛

-        افزایش سینماها و فرهنگسراها در بخش های شمالی و غربی منطقه؛

-        ایجاد کتابخانه  ها در سطح محلات؛

-        افزایش فضاهای ورزشی در نواحی 5 و  6(جنوب منطقه)؛

-        افزایش استفاده از امکانات ورزشگاه شهید شیرودی به عنوان یکی از ورزشگاههای اصلی کشور؛

-        استفاده از فضاهای ورزشی دانشگاههای موجود در منطقه و سایر مجتمع های ورزشی و استادیوم ها برای برگزای مسابقات در سطح ملی و بین المللی؛

-        تغییر کاربری عناصر ناهمخوان منطقه به فعالیتهای گذران اوقات فراغت؛

-        استفاده از اراضی عباس آباد به عنوان یکی از مکانهای مستعد برای ایجاد فضاهای گردشگری

راهکارهای بهبود روند زندگی

-        تقویت پویایی زندگی شهری؛

-        تقویت بافت های فرهنگی محله ای و نه فرامنطقه ای، از طریق افزایش کاربری های فرهنگی در سطح محلات؛

-        توجه بیشتر به ایجاد فضاهای عمومی و مرکز محلاتی که تعاملات رودر رو و چهره به چهره میان شهروندان را فراهم می کند.

-        بازسازی مشارکت محله ای در محلاتی مانند امیر آباد و بهجت آباد و استفاده از آنها به عنوان الگویی برای سایر محلات؛

-        جلوگیری از نشت کانون های فعالیتی به درون کانون های سکونتی مخصوصا در ناحیه 4 منطقه؛

-        افزایش حس مکان و همبستگی اجتماعی و وابستگی مکانی ساکنین محلات.

-        ارتقاء کیفیت سکونت محلات و تقویت هویت مسکونی آنها

 

یکی دیگر از نتایج بدست آمده از این پژوهش بدین صورت است که سن یکی از عوامل تاثیر گذار بر رضایتمندی ساکنان است. منطقه شش به علت داشتن کارکردهای فرامنطقه­ای و موقعیت­های اشتغال برای افراد جویای کار، یک منطقه نسبتا مناسب ارزیابی شده است. اما به علت کمبود امکانات اوقات فراغت و تفریحی و همچنین آلودگی و وضعیت نامناسب بهداشت محیطی از سوی افراد رده سنی نوجوان، میانسال و کهنسال، از سوی آنان نامناسب ارزیابی شده است. همچنین افراد با وضعیت اجتماعی- اقتصادی پایین­تر، به علت دسترسی­های مناسب، تامین آسانتر مایحتاج روزانه (با توجه به نزدیکی به مراکز عمده بازار تهران) و اجاره بهاء کمتر و وضعیت بهتر مساکن منطقه از لحاظ  بافت های فرسوده(در مقایسه با سایر نواحی تهران) از رضایت بیشتری نسبت به افراد با وضعیت اجتماعی- اقتصادی بالا برخوردارند. علاوه بر این موارد، افراد با مدت اقامت کمتر از دو سال در محل سکونت، از رضایت بیشتری از کیفیت محیط شهری خود برخوردارند. در این زمینه پیشنهاد می­شود که شهرداری منطقه با شناخت علل نارضایتی افراد حاضر در گروههای ذکر شده، محیط مناسبی را برای تمامی ساکنین خود فراهم کند. از جمله پیشنهادات موجود در این رابطه انجام تحقیقات و یا حمایت از پایان نامه­هایی با موضوع بررسی علل نارضایتی طبقات نامبرده و راهکارهای دستیابی به خواسته­ها و محیط شهری مطلوب و مورد نظر تمامی افراد ساکن در منطقه شش است.

از دیگر یافته های این پژوهش که بیشتر از مصاحبه رودر رو بویژه با ساکنین قدیمی تر محلات بدست آمد، این بود که افراد ساکن در محلات امیر آباد و بهجت آباد تعلق خاطر خاصی به محل سکونت خود دارند و علیرغم وجود تمام مشکلات ذکر شده بازهم حاضر به ترک محله خود نیستند. لازم است شهرداری با مطالعه دقیق تر و همه جانبه، دلایل اصلی وابستگی و رضایت خاطر ساکنین این محلات را شناسایی کند و از آن به عنوان الگویی برای سایر محلات استفاده کند. نکته دیگر اینکه بسیاری از مشکلات مربوط به حمل و نقل و دسترسیها و حتی مسایل هویتی منطقه ریشه در خارج از خود منطقه شش دارند و به علت موقعیت مرکزی و گذرگاهی آن ایجاد شده اند و بنابر این لازم است که برای حل این مشکلات هماهنگی هایی با شهرداری مرکزی و سایر موسسات وابسته انجام پذیرد
جبرئیل زمانی

1. hierarchical multiple regression analysis

+ نوشته شده توسط جبرئیل زمانی : j.zamani در چهارشنبه سوم آبان 1391 و ساعت 9:46 |


Powered By
BLOGFA.COM